News And Update

VIOLENSIA KONTRA FETO HANESAN VIOLASAUN DIREITUS HUMANUS NO HANESAN KRIMI PUBLIKU, MAI ITA HAPARA HAHALOK AAT IDA NE'E!

Maria Paixao; Imi Mane Labele Haruka Ami Feto Pinheira Rai Henek

www.cjitl.org/ CJITL In depth,
Prezidenti Feto Timor Leste, Maria Paixao husu ba mane tenki responsabiliza nia fen no labele husik ba fali pinheira rai henek tamba ne’e fo ameasa bo’ot ba bebe iha kabun.
Atual Vise Prezidenti Parlamentu fo sai liafuan ne’e relasiona ho notisia konba feto nain isin rua todan nain ne’ebe pinera rai enek iha Mota Comoro ne’ebe CJITL online publika semana hirak kotuk.

Paixao mos husu ba mane sira atu hadomi fen sira hodi nune’e la bele fo servisu ne’ebe todan.

Tuir nia atu respeita fen la’os tenki iha lei maibe nudar responsabilidade moral la’en persiza fo fatin ne’ebe diak ba fen ne’ebe isin rua hodi hala’o servisu.

Liu husi ninia prezensa nudar feto iha parlementu nasional, Paixao promete katak sei hamrik hamutuk ho feto maluk seluk hodi defende direitu no dignidade ba jeneru iha nasaun ida ne’e.

Membru parlementu husi Partidu Sosial Demokrata ne’e informa iha tempo badak parlamentu sei hasoru malu ho Bispu nain rua atu husu ideia konaba halo lei ba direitu feto sira.

“Hanesan membru PN la’os ami mak atu kria servisu ba feto maluk sira, maibe ami buka atu feto hetan direitu”, dehan Paixao ba CJITL iha Uma Fukun Parlamentu Nasional, Segunda feira (05/10/09).


Feto Na’in 3 Isin Rua, Pineira Rai Henek Iha Mota Comoro

“Servisu ida ne’e todan mai ami, no bele fo impakto ba bebe iha ami nia kabun laran no bele hetan pendarahan, Maibe ita atu halo nusa ita feto mane laiha servisu, oinsa mak ita atu moris iha Dili” Catarina da Cruz hateten.

Catarina ne’ebe isin rua pinera rai henek iha ponte comoro, ajuda sira nia katuas oan hodi sustenta sira nia uma laran.

“Tuir Catarina Da Cruz, katuas oan mak pinera deit ne’e lato’o atu sustenta ba ami nia moris iha uma laran.

“Maske hau isin rua, maibe hau mos hakarak hakas an hotu tanba hau nia oan nain 5 no nain 3 mak eskola oinsa ho sira nia presiza” da Cruz hateten ho matan ben nakonu.

“Mane deit mak servisu ne pasti lato’o ba ita nia uma laran. Ne’e mak hau feto isin rua mos hau hakarak servisu para ajuda uma laran labele hare deit ba laen.

Nune’e mos, Agusta de Cristo de Jesus, ne’ebe mos halo servicu hanesan, haktuir ba reporter CJITL katak “maske hau isin rua maibe hau esforso an, loron lima hau pineira bele to’o ret isin ida no ema hola ho folin $ 7 dolar deit”.

Agusta afirma lia hirak ne iha loron kinta 03/09 iha mota laran iha Comoro, eis marinireiru, Pantai Kelapa– Dili.

“Prezidente mai vizita ona ami no fo ajuda redi ho kanuru ,maibe sasan nebe prezidente fo ne'e ami nunka hetan ida, tanba sasan ne’e lato’o mai ami” Agusta lamenta.

Iha fatin hanesan, Vanesia de Jesus, Inan Isin Rua ne’ebe mos pineira rai henek, haktuir no husu ho laran kraik katak, “Ami husu ba Governu ajuda netik redi ho kanuru mai ami no tau matan mai ami povu nebe moris ho kondisaun nebe ladiak”

“Governu labele taka matan mai ami povu, liu – liu feto isin rua ne’ebe halo servicu iha mota laran. Lori povu mak imi sai governu” Vanesia husu ho harohan.( reporter Lena, Jesy and Jinha /cjitl).

Maria Alves: FFDTL Sira Baku Hau Hanesan Boneka, Ropa Mos Nakles Hotu

Written by Madalena Horta no Jessy Vilanova / 30 September 2009 / CJITL flash,

Timor Leste iha instituisaun rua importante ne’ebe povu no estado ne’e adora hanesan lutu ba nasaun maibe atetude ne;ebe halo hasoru Maria Alves la hatudu profisionalidade Forca Militar Timor nian ne'ebe hanaran Falintil Forca Defeza Timor Leste - FFDTL.

Hahu husi tempo tranzisaun iha United Nation Mission East Timor (UNAMET) nia ukun establese ona instituisaun siguransa rua hanesan Falintil-Forsa Defeza Timor Leste (F-FDTL) no Polisia Nasional Timor Leste (PNTL).

Objetivu governu no estadu timor leste hari’i instituisaun hirak ne’e atu hametin siguransa soberania nasaun no povu iha rai ida ne’e. Maibe dala barak ona membru husi instituisaun rua ne’e sempre uza salah sira nia knar nudar lutu ba nasaun no povu ne’ebe respeitu dignidade humanu iha nasaun lafaek ida ne’e.

Realidade ne’ebe iha, membru husi instituisaun ne’e mak komete krimi barak liu duke ema bain-bain, hahu involve an direita iha joga Bola Guling, Kuru-Kuru, SDSB no sai Body Guard ba Bar no Restorante sira iha capital Dili. Karik sei lembra, iha tinan kotuk, membru F-FDTL husi Polisia Militar nian baku ferik ida iha parte Bidau Lecidere ne’ebe rezulta mate.

Seidauk liu tinan ida komunidade hakfodak tan ho hahalok membru F-FDTL halo asaun agresivu hasoru feto ida naran Maria Alves iha Bar Mister Gitar tanba deit lakohi dansa ho forsa ne’ebe refere. Ne’ebe akontece iha kalan rua liu ba, Domingo loron 27 Setembru 2009.

Tuir lolos membru F-FDTL nudar lutu ba nasaun no povu ki’ik sira hahu husi labarik to’o ferik katuas maibe realidade hatudu oin seluk.

Maria Alves nudar vitima ne’ebe hetan intervista h CJITL Online katak hetan ameasa atu tiru mate wainhira membru F-FDTL ne’e baku nia. Nune’e mos membru F-FDTL ne’ebe ho inisial AN ne’e rasta Maria ne’ebe rezulta nia roba nakles hotu.

“Sira rasta hau ba estrada klaran no sira tuku tebe to’o hau nia ropa sira nakles hotu, ida ne’e forsa saida mak ne’e?Maske hau servisu iha Bar maibe hau laos feto ne’ebe sira halo sai la vale,” nia dehan

Prezidente komisaun B ba Asuntu Defeza no Siguransa, Duarte Nunes hateten sira sei haruka karta ba intituisaun F-FDTL hodi husu investigasaun seriu. Deputadu husi partidu CNRT ne’e konsidera kazu ne’e grave liu tanba persiza lori suspeitu ne’e ba tribunal.

Sekretariu Estadu Defeza Julio Tomas Pinto hateten sei halo investigasaun lalais tamba vitima lori tiha ona kazu ba parlamentu Nasional. Maibe iha investigasaun diskobre duni autor maka membru F-FDTL, tanba suspeitu sei hetan sansaun indisiplinar tuir regras militar nian.

“Aktus membru F-FDTL dala ruma akontese duni maibe la’os tanba laiha etika soke la kontrola an nudar forsa seguransa”, dehan Julio.

Antes ne’e Maria hetan uluk torturasaun husi membru F-FDTL ho inisial LPS iha bar Museum-Kaikoli. Dadaun Maria sei hala’o tratamentu iha Hospital Nasional Guido Valadares (HNGV) tanba kanek ne’ebe nia infreta seidauk diak (lena,jessy/cjitl)